Almancada olumsuzluk (Negation), Türkçedeki gibi tek bir “değil” veya “-me” ekiyle yapılmaz; Nicht ve Kein olmak üzere iki temel yapı kullanılır. Temel kural şudur: Eğer belirsiz bir ismi (ein Auto) veya artikelsiz bir ismi olumsuz yapıyorsanız Kein; fiilleri, sıfatları veya belirli isimleri (das Auto) olumsuz yapıyorsanız Nicht kullanılır. Özellikle nicht kelimesinin cümledeki yeri, vurgulamak istediğiniz ögeye göre değişir.
Seviye Notu: Bu konu A1 konuları müfredatında başlar, ancak derinlemesine anlatımımız B1 ve hatta B2 konularını da kapsar. Nicht/Kein temelini öğrenmek için ilk 3 bölümü okuyun; Doch, Weder…noch ve Litotes gibi ileri yapılar ise A2-B2 arası öğrenciler içindir. Seviyenize göre ilerleyin!
Giriş: Almancada “Hayır” Demenin Mantığı
Almanca öğrenmeye başladığınızda karşınıza çıkan ilk ve en kafa karıştırıcı konulardan biri olumsuzluktur. Türkçede “gelmiyorum”, “görmüyorum”, “yok” veya “değil” diyerek kolayca yaptığımız şeyi, Almancada yapmak için önce şunu sormanız gerekir: Neyi reddediyorum?
Bir eylemi mi? Bir eşyayı mı? Yoksa bir özelliği mi? Bu sorunun cevabı, hangi kelimeyi kullanacağınızı belirler.
Altın Kural: Eğer cümlede “ein” (bir) diyebiliyorsanız veya hiç artikel yoksa →
KEIN kullanın. Diğer her durumda → NICHT kullanın.
1. Nicht ve Kein: Temel Farklar
Aşağıdaki özet tablosu, bu iki yapı arasındaki ayrımı net bir şekilde göstermektedir. Gelin, detaylara inmeden önce büyük resme bakalım.
1.1. Kein: Sadece İsimler İçin
Kein kelimesini, “Negativartikel” (Olumsuz Tanımlık) olarak düşünebilirsiniz. Yani bu kelime, teknik olarak “ein” kelimesinin negatif ikizidir. Bu yüzden sadece isimlerle kullanılır.
- Belirsiz İsimler: Das ist ein Apfel. → Das ist kein Apfel. (Bu bir elma değil.)
- Artikelsiz İsimler: Ich habe Zeit. → Ich habe keine Zeit. (Vaktim yok.)
Unutmayın, Kein bir artikel olduğu için ismin hallerine (Kasus) göre çekimlenir. Aşağıdaki tabloda bu değişimleri görebilirsiniz.
1.2. Nicht: Fiiller, Sıfatlar ve Diğerleri
Eğer Kein kullanamıyorsanız, cevap her zaman Nicht‘tir. Bu kelime Almancanın “joker” olumsuzluk ekidir.
- Fiiller: Ich schlafe nicht. (Uyumuyorum.)
- Sıfatlar: Das Auto ist nicht schnell. (Araba hızlı değil.)
- Belirli İsimler: Das ist nicht der Lehrer. (Bu o öğretmen değil.)
- Özel İsimler: Das ist nicht Ahmet. (Bu Ahmet değil.)
- Zamirler: Ich rufe dich nicht an. (Seni aramıyorum.)
2. Sözdizimi: “Nicht” Nereye Gelir?
Öğrencilerin en çok zorlandığı kısım burasıdır. “Nicht cümlede nereye gelecek?” sorusunun cevabı, neyi vurguladığınıza göre değişir. Ancak genel kurallar şöyledir:
- Cümlenin En Sonu: Eğer basit bir fiili olumsuz yapıyorsanız veya belirli bir nesne (Akkusativ) varsa, nicht cümlenin sonuna gider.
Ich arbeite heute nicht. (Bugün çalışmıyorum.)
Ich kenne den Mann nicht. (Adamı tanımıyorum.) - Edattan Önce: Eğer cümle “in, an, auf” gibi bir edatla devam ediyorsa.
Ich wohne nicht in Berlin. - Sıfattan Önce:
Du bist nicht lustig.
Neden böyle? Çünkü Almancada nicht, olumsuzladığı ögenin hemen önüne gelmeyi sever. Ancak fiil (V2 kuralı gereği) ikinci sırada olduğu için, nicht onu “uzaktan” olumsuzlamak zorunda kalır ve sona gider.
Sıkça Yapılan Hatalar
| Yanlış Kullanım ❌ | Doğru Kullanım ✅ | Neden? |
|---|---|---|
| Ich habe nicht Zeit. | Ich habe keine Zeit. | “Zeit” (Zaman) bir isimdir ve artikelsizdir. |
| Das ist nicht ein Buch. | Das ist kein Buch. | “Ein” varsa negatifi “Kein” olur. |
| Ich nicht komme. | Ich komme nicht. | Fiil her zaman 2. sırada olmalı! |
3. DOCH! Negatif Soruya Olumlu Cevap Vermek
Almancada en kritik ve Türkçede karşılığı olmayan kavramlardan biri Doch kelimesidir. “Hayır” veya “Evet” yetmediğinde devreye girer. Negatif bir soruya olumlu cevap vermek istediğinizde Doch kullanmak zorundasınız.
Kural: Negatif soruya “Evet, aksini iddia ediyorum” demek için DOCH! kullanın. “Ja” derseniz, Almanlar bunu “Evet, haklısın, öyle değil” olarak anlayabilir.
| Soru Türü | Gerçek Durum | Almanca Cevap | Türkçe Açıklama |
|---|---|---|---|
| Pozitif: Kommst du? (Geliyor musun?) | Geliyorum (+) | Ja | Evet, geliyorum. |
| Pozitif: Kommst du? (Geliyor musun?) | Gelmiyorum (-) | Nein | Hayır, gelmiyorum. |
| Negatif: Kommst du nicht? (Gelmiyor musun?) | Geliyorum (+) | DOCH! | Aksine, geliyorum! |
| Negatif: Kommst du nicht? (Gelmiyor musun?) | Gelmiyorum (-) | Nein | Hayır, gelmiyorum. |
Neden böyle? Türkçede “Gelmiyor musun?” sorusuna “Evet” derseniz anlam belirsizdir (Evet, gelmiyorum mu? Evet, geliyorum mu?). Almanca bu sorunu Doch ile çözer. Doch = “Aksini iddia ediyorum” demektir.
3.1. Doch’un Diğer Anlamları (Modalpartikel)
Doch cümle içinde kullanıldığında “soru cevabı” değil, “hatırlatma” veya “nazik ısrar” anlamı taşır.
- Das weißt du doch! — Bunu zaten biliyorsun ya!
- Komm doch mal vorbei! — Uğrasana bir ara!
- Das ist doch kein Problem. — Bu sorun değil ki.
4. Negasyon Zamirleri: Niemand, Nichts, Nie, Nirgendwo
Almancada “kimse”, “hiçbir şey”, “asla”, “hiçbir yer” gibi kavramlar özel N-kelimeleri ile ifade edilir. Bu kelimeler kendi başlarına negatiftir ve yanlarına nicht eklenmez.
| Kategori | Pozitif | Negatif | Örnek Cümle |
|---|---|---|---|
| Kişi | jemand (biri) | niemand (hiç kimse) | Niemand hat mich angerufen. (Kimse beni aramadı.) |
| Nesne/Şey | etwas (bir şey) | nichts (hiçbir şey) | Ich habe nichts gehört. (Hiçbir şey duymadım.) |
| Zaman (Frekans) | immer (hep) / oft (sık) | nie / niemals (asla) | Er kommt nie pünktlich. (Asla zamanında gelmez.) |
| Mekan | überall (her yerde) | nirgendwo (hiçbir yerde) | Mein Schlüssel ist nirgendwo. (Anahtarım hiçbir yerde yok.) |
4.1. Noch nicht / Nicht mehr: Zaman Negasyonu
İki önemli zaman negasyonu kalıbı vardır. Bunlar birbiriyle karıştırılmamalıdır:
| Pozitif | Negatif | Anlam | Örnek |
|---|---|---|---|
| schon (artık/zaten) | noch nicht (henüz değil) | Bir şey henüz olmadı ama olacak. | Ich bin noch nicht fertig. (Henüz hazır değilim.) |
| noch (hala) | nicht mehr (artık değil) | Bir şey eskiden oluyordu ama artık olmuyor. | Ich rauche nicht mehr. (Artık sigara içmiyorum.) |
Neden böyle? Noch nicht geleceğe yönelik bir beklentiyi, nicht mehr ise geçmişe yönelik bir değişimi ifade eder. Örneğin: “Henüz bitirmedim” (ama bitireceğim) vs. “Artık yemiyorum” (eskiden yiyordum).
5. İkili Bağlaçlar: Weder… noch / Nicht nur… sondern auch
5.1. Weder… noch (Ne… ne de…)
İki veya daha fazla negatif durumu bağlamak için kullanılır. Bu yapıda nicht veya kein ayrıca eklenmez.
- Ich trinke weder Kaffee noch Tee. — Ne kahve ne de çay içerim.
- Weder kann ich singen, noch kann ich tanzen. — Ne şarkı söyleyebilirim ne de dans edebilirim.
5.2. Nicht nur… sondern auch (Sadece… değil, aynı zamanda…)
Bu yapı teknik olarak negasyon içerir ama anlam olarak “kapsam genişletme” yapar.
- Er spricht nicht nur Deutsch, sondern auch Japanisch. — Sadece Almanca değil, aynı zamanda Japonca da konuşuyor.
- Sie ist nicht nur intelligent, sondern auch fleißig. — Sadece zeki değil, aynı zamanda çalışkan.
6. Kelime Türetme: un-, miss-, -los, -frei
Almancada sadece nicht ve kein ile değil, önek ve soneklerle de negasyon yapılabilir. Bu, kelime dağarcığınızı genişletmek için kritik bir tekniktir.
6.1. Negasyon Önekleri
| Önek | Anlam | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| un- | Zıt anlam | glücklich → unglücklich | mutlu → mutsuz |
| un- | Zıt anlam | möglich → unmöglich | mümkün → imkansız |
| miss- | Yanlış/hatalı | verstehen → missverstehen | anlamak → yanlış anlamak |
6.2. Negasyon Sonekleri
| Sonek | Anlam | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| -los | -siz/-sız | Arbeit → arbeitslos | iş → işsiz |
| -los | -siz/-sız | Hoffnung → hoffnungslos | umut → umutsuz |
| -frei | -siz (muaf/arınmış) | Alkohol → alkoholfrei | alkol → alkolsüz |
| -frei | -siz (muaf/arınmış) | Fehler → fehlerfrei | hata → hatasız |
Neden böyle? -los genellikle yokluk veya eksiklik belirtirken, -frei daha pozitif bir çağrışım taşır (istenmeyen bir şeyden kurtulmuş olmak). Örneğin: zuckerfrei (şeker içermeyen = sağlıklı) vs. zuckerlos (şekersiz = tadı yok).
7. İleri Seviye: Litotes (Çifte Olumsuzlama ile Vurgu)
Akademik ve resmi Almancada, bir şeyi doğrudan övmek yerine olumsuzun olumsuzunu kullanarak ifade etmek yaygındır. Bu tekniğe Litotes denir ve ifadeyi yumuşatır veya zarif bir güç katar.
- Das ist keine schlechte Idee. — Bu kötü bir fikir değil. (Anlamı: Bu oldukça iyi bir fikir!)
- Er ist nicht unbegabt. — Yeteneksiz değil. (Anlamı: Yetenekli.)
- Nicht übel! — Fena değil! (Anlamı: Harika!)
Bu yapı özellikle iş görüşmeleri, akademik yazışmalar ve resmi konuşmalarda kullanılır. B2 ve üstü seviyelerde bu nüansları kavramak önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Nicht ile Kein arasındaki en basit fark nedir?
En basit kural: ‘Bir’ (ein) diyebildiğiniz her yere ‘Kein’, diyemediğiniz her yere ‘Nicht’ gelir.
Özel isimlerden önce hangisi gelir?
Özel isimlerden önce her zaman ‘Nicht’ gelir. Örn: ‘Das ist nicht Berlin’. Çünkü ‘Kein’ sadece belirsiz isimlerle kullanılır.
‘Nichts’ kelimesi nedir?
‘Nichts’ (s harfiyle), ‘Hiçbir şey’ demektir ve zamirdir. ‘Nicht’ ile karıştırılmamalıdır. Örn: ‘Ich habe nichts gemacht.’ (Hiçbir şey yapmadım.)
Çifte olumsuzluk (Doppelte Verneinung) var mı?
Standart Almancada (Hochdeutsch) iki olumsuzluk birbirini götürür ve olumlu anlam çıkarır. Yani ‘yapmadım değil’ = ‘yaptım’ demektir. Ancak bazı diyalektlerde pekiştirme amaçlı kullanılsa da, sınav Almancasında bundan kaçınmalısınız.
Doch kelimesi ne zaman kullanılır?
‘Doch’ negatif bir soruya olumlu cevap vermek için kullanılır. Örn: ‘Kommst du nicht?’ (Gelmiyor musun?) sorusuna ‘Doch!’ diyerek ‘Hayır aksine, geliyorum!’ demek gerekir. ‘Ja’ derseniz anlam karışır.
Noch nicht ile nicht mehr arasındaki fark nedir?
‘Noch nicht’ henüz olmamış ama olacak bir şey için kullanılır (Henüz hazır değilim). ‘Nicht mehr’ ise eskiden olan ama artık olmayan bir şey için kullanılır (Artık sigara içmiyorum).
Un- ve -los eklerinin farkı nedir?
‘Un-‘ önek olarak kelimenin başına gelir ve zıt anlam verir (glücklich → unglücklich). ‘-los’ sonek olarak sona gelir ve ‘-siz/-sız’ anlamı katar (arbeitslos = işsiz).
İlgili Konular
- Artikel (Der, Die, Das) — Kein kullanabilmek için artikellerin mantığını bilmek şart!
- Akkusativ (İsmin -i Hali) — “Keinen” derken neden -en eki geldiğini burada öğrenin.
- Almanca Cümle Yapısı — Nicht’in cümledeki yerini (Satzbau) daha iyi kavramak için temel rehber.
- Fiil Çekimleri — Fiilleri doğru çekimlemeden olumsuz cümle kuramazsınız.
Saygılarımızla
Editör: Ahmet K. (Aschaffenburg’dan Sevgilerle 🇩🇪)
AlmancaABC Eğitim Koordinatörü & Expat
Almanca öğrenmek ABC kadar kolay! 🇩🇪 ❤️ 🇹🇷
AlmancaABC‘de videolar, A1, A2, B1 konu anlatımları, kelime listeleri ve Almanca öğrenmek için ihtiyacın olan her şey seni bekliyor!
Hemen takip et, değişimi fark et!