Almanca Dativ dönüşlü zamirler (Reflexivpronomen im Dativ), dönüşlü bir fiilin kullanıldığı cümlede ikinci bir Akkusativ nesne bulunduğunda ortaya çıkar. Temel kural şudur: Eğer eylem doğrudan özneye dönüyorsa (Örn: Yıkanıyorum) Akkusativ (mich); eğer eylem öznenin bir parçasına veya özneye ait bir şeye yapılıyorsa (Örn: Ellerimi yıkıyorum) Dativ (mir) kullanılır. Bu konuda sadece “ich” (mir) ve “du” (dir) zamirleri değişir; diğer şahıslar aynı kalır.
Dativ Dönüşlü Zamirler: “Mich” mi, “Mir” mi?
Almanca öğrenirken A1 ve A2 seviyesinde “Ich wasche mich” (Yıkanıyorum) demeyi öğrenmiştik. Ancak B1 seviyesine geldiğimizde Almanların bazen “mich” yerine “mir” dediğini duyarsınız. Peki, bu fark nereden geliyor?
Cevap çok basit: Sahiplik ve Nesne İlişkisi.
Kural: Cümlede NE? (Was?) sorusuna cevap veren başka bir Akkusativ nesne varsa, dönüşlü zamir otomatik olarak Dativ olur.
Meali nedir?
Eylem doğrudan kişiye dönüyorsa Akkusativ, eylem kişinin bir parçasına veya kişiye alınan bir şeye (nesneye) dönüyorsa Dativ olur. İşte örnekler:
1. Yıkamak (waschen)
- Akkusativ: Ich wasche mich. (Kendimi yıkıyorum.)
- Dativ:Ich wasche mir die Hände. (Ellerimi yıkıyorum.) Burada “Neyi yıkıyorsun?” sorusunun cevabı “die Hände” (eller) olduğu için zamir “mir” olur,.
2. Taramak (kämmen)
- Akkusativ: Ich kämme mich. (Taranıyorum.)
- Dativ:Ich kämme mir die Haare. (Saçlarımı tarıyorum.) Nesne: die Haare (saçlar).
3. Giymek (anziehen)
- Akkusativ: Zieh dich an. (Giyin.)
- Dativ:Zieh dir einen Mantel an. (Üzerine bir palto giy.) Nesne: einen Mantel (bir palto).
4. Satın Almak (kaufen) ve Dilemek (wünschen) Bu fiillerde genellikle bir “nesne” olduğu için refleksif zamir neredeyse hep Dativ olur:
- Er kauft sich einen BMW. (Kendine bir BMW alıyor.).
- Hast du dir schon eine Zeitung gekauft? (Kendine bir gazete aldın mı?).
- Er wünscht sich ein Pferd. (Kendine bir at diliyor/istiyor.).
Tablo: Akkusativ ve Dativ Karşılaştırması
İyi haber şu: Sadece ben (ich) ve sen (du) şahıslarında değişiklik olur. Diğerlerinde (er, sie, es, wir, ihr, sie) zamirler tamamen aynıdır.
Ekstra Bilgi: Gerçek vs. Sahte Dönüşlü Fiiller (Echte vs. Unechte)
Almancada dönüşlü fiiller kullanım mantığına göre ikiye ayrılır:
- Gerçek (Echte) Reflexiv: Dönüşlü zamir fiilin bir parçasıdır ve atılamaz. Eylem her zaman özneye döner. (Örn: sich freuen – Sevinmek. “Ben kendimi sevindiriyorum” denmez, sadece sevinilir.)
- Sahte (Unechte) Reflexiv: Eylem özneye yapılabildiği gibi başkasına da yapılabilir. (Örn: sich waschen – Yıkanmak. Kendinizi de yıkayabilirsiniz, köpeğinizi de. Ich wasche mich veya Ich wasche den Hund).
İşte bu Sahte Dönüşlü fiillerde, işin içine bir nesne (Akkusativ) girdiğinde, dönüşlü zamir Akkusativ’den (mich) Dativ’e (mir) dönüşür: Ich wasche mir die Hände.
Mantığı Anlamak: Vücut ve Parça İlişkisi
Bu konuyu en iyi “yıkanmak” fiili üzerinden anlayabiliriz. Aşağıdaki iki durumu karşılaştıralım:
| Durum 1: Komple Yıkanmak | Durum 2: Elleri Yıkanmak |
|---|---|
| Ich wasche mich. | Ich wasche mir die Hände. |
| (Ben kendimi yıkıyorum.) | (Ben kendime elleri yıkıyorum.) |
| Nesne var mı? Yok. | Nesne var mı? Evet, “die Hände”. |
| Sonuç: Akkusativ (mich). | Sonuç: Dativ (mir). |
Neden böyle? Almancada “Ben elleri-mi yıkıyorum” (Ich wasche meine Hände) demek yerine, “Ben kendime elleri yıkıyorum” (Ich wasche mir die Hände) yapısı daha çok tercih edilir. Buradaki “mir”, o ellerin bana ait olduğunu gösterir.
Almanca Dönüşlü Zamirlerde Kelime Sırası
Fiil Bazlı Karşılaştırma: Akkusativ ve Dativ Kullanımı
Sık kullanılan dönüşlü fiillerin nesnesiz (Akkusativ) ve nesneli (Dativ) kullanımlarını aşağıdaki tabloda inceleyebilirsiniz. Aradaki farka dikkat edin.
Not: Reflexivpronomen’dan Akkusativ alan fiilleri kullanıyoruz sol tarafta. Sağ tarafta da Akkusativ objeleri kullandık.
| Fiil | Akkusativ Kullanım (Genel) | Dativ Kullanım (Nesneli) |
|---|---|---|
| kämmen (Taramak) | Ich kämme mich. (Taranıyorum / Kendimi tarıyorum.) * Ich kämme meine Haare. (mich’i atarsak bu da olur, bu da doğrudur.) | Ich kämme mir die Haare. (Saçlarımı tarıyorum.) |
| anziehen (Giyinmek) | Zieh dich an! (Giyin! / Üzerini giy!) | Zieh dir einen Mantel an! (Üzerine bir manto giy!) |
| waschen (Yıkamak) | Er wäscht sich. (O (kendini) yıkanıyor.) | Er wäscht sich das Gesicht. (O (kendi) yüzünü yıkıyor.) *sich değişmedi, çünkü 3. şahısta da değişmezdi. |
| putzen (Temizlemek) | Die Katzen putzen sich. (Kediler kendilerini temizler.) | Die Katzen putzen sich die Ohren. (Kediler kulaklarını temizler.) |
| ausziehen (Çıkarmak) | Wir ziehen uns aus. (Soyunuyoruz.) | Wir ziehen uns die Jacke aus. (Ceketi çıkarıyoruz.) |
| schneiden (Kesmek) | Schneidet euch nicht! (Kendinizi kesmeyin! – Dikkat edin) | Schneidet euch die Fingernägel. (Tırnaklarınızı kesin.) |
| verletzen (Yaralanmak) | Ich habe mich verletzt. (Yaralandım.) | Ich habe mir die Hand verletzt. (Elimi yaraladım.) |
Dativ ile Kullanılan Temel Fiiller Listesi
Bazı fiiller doğaları gereği her zaman bir “nesne” (bir şey) içerirler. Bu fiillerde her zaman Dativ dönüşlü zamir kullanılır.
sich (etwas) kaufen: (Kendine) bir şey almak
sich (etwas) wünschen: (Kendine)
bir şey dilemek
sich (etwas) aussuchen: (Kendine) bir şey seçmek
sich (etwas)
vorstellen: (Zihninde) bir şeyi canlandırmak
sich (etwas) vornehmen: Bir şeye
niyetlenmek / Karar vermek
B1+ Seviyesi Özel Kalıplar (Dikkat!)
Sınavlarda ve günlük hayatta sıkça karşılaşacağınız üç önemli yapı vardır. Bunlar her zaman Dativ ile kullanılır.
1. “sich … lassen” (Yaptırmak / Ettirmek)
Eğer bir şeyi kendiniz yapmıyor, başkasına yaptırıyorsanız bu kalıbı kullanırsınız. İşi başkası yapsa da “fayda” size döndüğü için Dativ kullanılır.
- Saç Kestirmek: Ich lasse mir die Haare schneiden. (Saçlarımı kestiriyorum.)
- Randevu Onaylatmak: Ich lasse mir den Termin bestätigen. (Randevuyu onaylatıyorum.)
- Belge Düzenletmek: Ich lasse mir einen Ausweis ausstellen. (Bir kimlik çıkarttırıyorum.)
2. “sich Sorgen machen” (Endişelenmek)
Türkçede “Endişeleniyorum” (Akkusativ gibi) düşünürüz ama Almancada mantık şudur: “Kendime endişeler yapıyorum/üretiyorum”. Endişe (Sorgen) burada bir nesne olduğu için Dativ kullanmak zorundayız.
- Yanlış: Ich mache mich Sorgen. ❌
- Doğru: Ich mache mir Sorgen (um dich). ✅
3. “sich etwas durchlesen” (İnceleyerek Okumak)
Normal “lesen” fiili dönüşlü değildir. Ancak bir sözleşmeyi veya metni dikkatlice, baştan sona inceleyerek okuyorsanız “sich durchlesen” kullanırsınız.
- Man soll sich den Vertrag genau durchlesen. (İnsan sözleşmeyi iyice okumalı.)
Örnek Senaryolar ve Analiz
Senaryo 1: Media Markt’ta Alışveriş
Eşiniz sizi arıyor ve diyalog şöyle gelişiyor:
Eşiniz: “Wo bist du?” (Neredesin?)
Siz: “Ich bin im Media Markt.”
Eşiniz: “Was machst du da?” (Orada ne yapıyorsun?)
Siz: “Ich suche mir ein neues Handy aus.” (Kendime yeni bir telefon seçip beğeniyorum.)
Not: Burada “sich aussuchen” (seçip beğenmek) fiili kullanılıyor. Seçilen şey ne? “ein neues Handy” (Akkusativ Nesne). Nesne olduğu için “mich” değil “mir” kullandık.
Senaryo 2: Anlam Farkı (Sich vorstellen)
İpucu: Yan Cümleler (Nebensatz) ve Dativ İlişkisi
Bazen cümlede somut bir nesne (araba, çanta vb.) göremezsiniz ama dönüşlü zamir yine de Dativ olur.
Neden?
Çünkü yan cümleler (dass cümleleri) gramer olarak Akkusativ nesne yerine geçer.
Örnek: Ich kann mir nicht vorstellen, dass es bald Sommer wird.
(Yazın geleceğini hayal edemiyorum.)
Burada “neyi hayal edemiyorum?” sorusuna cevap veren kısım virgülden sonraki cümledir. Bu yan cümle bir “nesne” olduğu için, dönüşlü zamir Dativ (mir) olmak zorundadır.
Sıkça Yapılan Hatalar (Buna Dikkat Edin!)
Öğrencilerin en sık yaptığı hata, hem Dativ zamiri hem de iyelik zamirini (possessiv) aynı anda kullanmaktır. Bu Almancada gereksiz bir tekrar olur.
| Türkçe Düşünce | Yanlış Almanca ❌ | Doğru Almanca ✅ |
|---|---|---|
| Dişleri-mi fırçalıyorum. | Ich putze mir meine Zähne. | Ich putze mir die Zähne. |
| Saçları-nı tarıyor musun? | Kämmst du dir deine Haare? | Kämmst du dir die Haare? |
| Elini kestin mi? | Hast du dir deine Hand geschnitten? | Hast du dir die Hand geschnitten? |
Neden? “Mir” kelimesi zaten o dişlerin bana ait olduğunu söylüyor. Ayrıca “meine” demeye gerek yoktur. “Mir” + “die” (Artikel) yeterlidir.
Sık Sorulan Sorular
Reflexivpronomen ne zaman Dativ olur?
Eğer dönüşlü fiilin olduğu cümlede ikinci bir Akkusativ nesne (örn: el, yüz, ceket, araba) varsa, dönüşlü zamir Dativ olur. Nesne yoksa Akkusativ kalır.
Hangi zamirler değişir?
Sadece ‘ich’ (mir) ve ‘du’ (dir) değişir. Er, sie, es, wir, ihr ve sie şahıslarında zamirler (sich, uns, euch) hem Akkusativ hem Dativ’de aynıdır.
‘Ich wasche meine Hände’ desem yanlış olur mu?
Gramer olarak yanlış değildir ama doğal Almanca değildir. Almanlar ‘Ich wasche mir die Hände’ (Kendime elleri yıkıyorum) yapısını tercih eder.
‘Sich vorstellen’ fiilinde hangisini kullanmalıyım?
Kendinizi birine tanıtıyorsanız ‘Ich stelle MICH vor’. Bir şeyi hayal ediyorsanız ‘Ich stelle MIR das vor’ kullanmalısınız.
Hangi fiiller her zaman Dativ ister?
sich etwas kaufen, sich etwas wünschen, sich etwas merken, sich etwas vornehmen gibi fiiller, doğaları gereği bir nesne (etwas) içerdiği için her zaman Dativ dönüşlü zamirle kullanılır.
İlgili Almanca Konular
- Reflexivpronomen (Akkusativ) — Dativ konusuna geçmeden önce temel dönüşlü zamirleri (mich, dich, sich) hatırlamak için bu rehbere göz atın.
- Akkusativ (İsmin -i Hali) — Cümledeki nesneyi bulmakta zorlanıyorsanız Akkusativ konusunu tekrar etmenizde fayda var.
- Dativ (İsmin -e Hali) — “Mir” ve “dir” zamirlerinin kökenini ve diğer kullanım alanlarını öğrenin.
- Vücudun Bölümleri — “Ellerimi yıkıyorum”, “dişlerimi fırçalıyorum” derken ihtiyacınız olan kelime listesi.
- Modal Fiiller — “Kendime bir şey alabilirim” (kann mir…) derken modal fiil yapısını hatırlayın.
Saygılarımızla
Editör: Ahmet K. (Aschaffenburg’dan Sevgilerle 🇩🇪)
AlmancaABC Eğitim Koordinatörü & Expat
Almanca öğrenmek ABC kadar kolay! 🇩🇪 ❤️ 🇹🇷
AlmancaABC‘de videolar, A1, A2, B1 konu anlatımları, kelime listeleri ve Almanca öğrenmek için ihtiyacın olan her şey seni bekliyor!
Hemen takip et, değişimi fark et!