Während kelimesi Almancada adeta bir sihirbaz gibi farklı şapkalar takabilen, çok kullanışlı bir kelimedir. Hem zamanı hem de karşıtlığı ifade edebilir, hem bağlaç hem de edat olarak karşımıza çıkabilir. Gelin, bu kelimenin tüm yönlerini bolca Türkçe açıklamalı Almanca örneklerle, sıkılmadan keşfedelim!
Während Kelimesinin İki Ana Rolü:
- Bağlaç (Konjunktion) Olarak Während: Yan cümleleri ana cümleye bağlar. …iken, …ken, oysa ki, -dığı halde anlamına gelir, fiil sonda olur.
- Edat (Präposition) Olarak Während: Bir isimle (Nomen) birlikte kullanılır ve genellikle -in sırasında/esnasında anlamını verir. Yani süresince, esnasında, sırasında anlamına gelir ve Genitiv gerektirir. İsimle (Nomen) birlikte kullanılır
💡 İki kullanımı ayırt etmek için kolay hatırlama yöntemi:
- Cümlede -ken varsa = BAĞLAÇ
- süresince varsa = EDAT
Şimdi, bu rolleri ayrıntılı inceleyelim:
1. Bağlaç olarak Während
Bağlaç olarak während iki temel anlamda kullanılır:
A. Zaman Belirten Während (Gleichzeitigkeit – Eş Zamanlılık):
Bu kullanımıyla während, iki eylemin veya durumun aynı anda, eş zamanlı olarak gerçekleştiğini ifade eder. Türkçedeki -iken, -dığı sırada, esnasında gibi anlamlara gelir.
Während ile başlayan yan cümlede (Nebensatz), çekimli fiil cümlenin en sonuna gider. Örnekler:
- Während ich koche, höre ich Musik. (Ben yemek yaparken, müzik dinlerim.) Burada yemek yapma eylemi ile müzik dinleme eylemi aynı anda oluyor.
- Die Katze miaut, während ich koche. (Ben yemek yaparken kedi miyavlıyor.) Kedi miyavlaması ve benim yemek yapmam eş zamanlı.
- Während Anna einen Film schaute, las Paul ein Buch. (Anna bir film izlerken, Paul bir kitap okuyordu.) Anna’nın film izlemesi ve Paul’un kitap okuması aynı anda gerçekleşen iki farklı eylem.
- Während sich Klara und Tiago unterhalten, klingelt es an der Haustür. (Klara ve Tiago sohbet ederken kapı çalıyor.)
- Klara duscht, während Tiago das Frühstück vorbereitet. (Tiago kahvaltıyı hazırlarken Klara duş alıyor.)
Önemli Not: Eğer während ile başlayan yan cümle ana cümleden önce gelirse, ana cümlede devrik yapı (Inversion) olur. Yani ana cümlenin fiili özneden önce gelir. Örnekler:
- Während ich schreibe, läutet das Telefon. (Ben yazarken telefon çalıyor.) Ana cümle: läutet das Telefon (fiil + özne).
- Während die Kinder ihre Hausaufgaben machen, bringt die Mutter die Küche in Ordnung. (Çocuklar ödevlerini yaparken, anne mutfağı düzene sokuyor.) Ana cümle: bringt die Mutter die Küche in Ordnung (fiil + özne + nesne).
B. Karşıtlık/Zıtlık Belirten Während (Adversativ – Karşıtlık):
Bu kullanımda während, iki farklı durumu, kişiyi veya eylemi birbiriyle karşılaştırırken veya aralarındaki zıtlığı vurgularken kullanılır. Türkçedeki oysa, -iken (karşılaştırma anlamında) gibi çevrilebilir. Cümle yapısı yine zaman bağlacındaki gibidir; während ile başlayan yan cümlede fiil sona gider. Örnekler:
- Ich trinke gerne Kaffee, während meine Schwester Tee bevorzugt. (Ben kahve içmeyi severken, kız kardeşim çayı tercih eder.)
- Benim kahve sevmem ile kız kardeşimin çay tercih etmesi arasında bir zıtlık var.
- Mein Bruder ist sehr sportlich, während ich lieber lese. (Kardeşim çok sportiftir, oysa ben daha çok kitap okumayı severim.)
- Während Tiago sehr viel Wert auf Ordnung legt, ist Klara eher chaotisch veranlagt. (Tiago düzene çok önem verirken, Klara daha çok dağınık bir yapıya sahip.)
- Tiago’nun düzenli olması ile Klara’nın dağınık olması karşılaştırılıyor.
- Klara geht am Wochenende gern aus, während Tiago lieber zu Hause bleibt. (Klara hafta sonları dışarı çıkmayı severken, Tiago evde kalmayı tercih eder.)
Bazen Anlam Belirsiz Olabilir!
Bazen während bağlacının zaman mı yoksa karşıtlık mı belirttiği cümlenin bağlamına göre değişebilir.
Örnek: Tiago räumt die Wohnung auf, während Klara Zeitung liest.
- Zaman Anlamı: Tiago ve Klara’nın eylemleri aynı anda oluyor. (Tiago evi toplarken, Klara da o sırada gazete okuyor.)
- Karşıtlık Anlamı: Tiago çalışkan bir şekilde evi topluyor, oysa Klara hiçbir şey yapmayıp gazete okuyor. (Tiago her zaman evi toplar ama Klara canı istemediği için hiçbir şey yapmaz.)
2. Edat olarak Während (Präposition)
Edat olarak während, sırasında, esnasında, boyunca anlamına gelir ve bir olayın veya durumun hangi zaman dilimi içinde gerçekleştiğini belirtir. Yani, bir eylemin değil, bir ismin (veya isim grubunun) zamanını ifade eder.
Kasus (İsmin Hali):
Während edatı standart Almancada (Standardsprache) kendisinden sonra gelen ismi Genitiv (ismin -in hali) halde ister. Örnekler (Genitiv ile):
- Während der Arbeit mussten die Bergleute einen Helm tragen. (İş sırasında madenciler bir kask takmak zorundaydı.)
- Während des Essens sprechen wir nicht. (Yemek sırasında konuşmayız.)
- Klara hat während einer Präsentation ein wichtiges Telefonat entgegengenommen. (Klara bir sunum sırasında önemli bir telefon görüşmesi yaptı.)
- Während der Industrialisierung sind viele Menschen ins Ruhrgebiet gezogen. (Sanayileşme sırasında birçok insan Ruhr bölgesine taşındı.)
Konuşma dilinde (Umgangssprache) ise während edatından sonra Dativ (ismin -e hali) kullanımı da oldukça yaygın. Ancak resmi yazışmalarda ve sınavlarda Genitiv kullanımı tercih edilir. Örnekler (Dativ ile – Konuşma Dili):
- Während dem Praktikum lernt Selma sehr viel über Architektur. (Staj sırasında Selma mimarlık hakkında çok şey öğreniyor.)
- Während dem Film hat mein Handy geklingelt. (Film sırasında cep telefonum çaldı.)
- Was hast du während dem Urlaub gemacht? (Tatil sırasında ne yaptın?)
Bir İpucu: Eğer während kelimesinden sonra tam bir cümle (özne + fiil) değil de bir isim veya isim grubu geliyorsa, o zaman edat olarak kullanılmıştır.
Während ile İlgili Diğer Yapılar (Biraz Daha İleri Seviye):
Nominalisierung (İsimleştirme): Während ile kurulan bir zaman yan cümlesi, während + Genitiv yapısıyla isimleştirilebilir. Örnek: Während Heike kochte, telefonierte sie ständig. (Heike yemek yaparken sürekli telefonla konuşuyordu.)
-> Während des Kochens telefonierte Heike ständig. (Yemek yapma sırasında Heike sürekli telefonla konuşuyordu.)
Temporale Adverbien (Zaman Zarfları): Währenddessen (o esnada, bu sırada) veya solange (sürece) gibi zarflar, während bağlacının yerine iki ana cümleyi bağlamak için kullanılabilir. Örnekler:
- Heike kochte. Währenddessen telefonierte sie ständig. (Heike yemek yapıyordu. O esnada sürekli telefonla konuşuyordu.)
- Der Mann sieht sich die Fußballübertragung an. Solange stopft seine Frau die Socken. (Adam futbol yayınını izliyor. O sırada karısı çorapları yamıyor.)
Özet Tablo:
| Kullanım Şekli | Anlamı | Cümle Yapısı | Kasus (Edat ise) |
|---|---|---|---|
| Bağlaç | 1. Eş zamanlılık (-iken) | Yan cümle (fiil sonda) | Yok |
| 2. Karşıtlık (oysa, -iken) | Yan cümle (fiil sonda) | Yok | |
| Edat | Zaman dilimi (sırasında, esnasında, boyunca) | İsim veya isim grubuyla | Genitiv (Std.), Dativ (Umg.) |
Günlük Hayattan Basit Hikayelerle Während:
Lisa ve Kahvaltı Macerası:
Lisa, während sie ihren Kaffee trank, las sie die Nachrichten auf ihrem Handy. (Lisa kahvesini içerken, cep telefonundan haberleri okuyordu.) Plötzlich sah sie eine lustige Katzenvideo. Während sie lachte, verschüttete sie ein wenig Kaffee auf ihr weißes Hemd. (Gülerken, beyaz gömleğine biraz kahve döktü.) Während des Frühstücks passierte also ein kleines Malheur. (Kahvaltı sırasında yani küçük bir talihsizlik oldu.)
Max ve Parkta Bir Gün:
Max spielte Fußball im Park, während seine Schwester Anna ein Buch las. (Max parkta futbol oynarken, kız kardeşi Anna kitap okuyordu.) Max rannte viel, während Anna ganz ruhig auf der Bank saß. (Max çok koşuyordu, oysa Anna bankta gayet sakince oturuyordu.) Während des Spiels rief ihre Mutter an. (Oyun sırasında anneleri aradı.)
Yoğun Bir İş Günü:
Frau Müller hatte heute viel zu tun. Während sie E-Mails beantwortete, klingelte ständig das Telefon. (E-postaları yanıtlarken, telefon durmadan çalıyordu.) Ihr Kollege, Herr Schmidt, arbeitete sehr konzentriert, während Frau Müller viele verschiedene Aufgaben gleichzeitig erledigen musste. (Meslektaşı Bay Schmidt çok konsantre çalışıyordu, oysa Bayan Müller aynı anda birçok farklı görevi yerine getirmek zorundaydı.) Während der Mittagspause konnte sie sich endlich etwas entspannen. (Öğle molası sırasında nihayet biraz dinlenebildi.)
Almanca öğrenme yolculuğunuzda AlmancaABC sizin en doğru Almanca kaynağınız.