Almanca İsmin Halleri (Akkusativ, Dativ, Nominativ Genitiv)

Almancada dört isim hâli vardır: Nominativ, Akkusativ, Dativ ve Genitiv. Bu hâller, bir ismin cümledeki görevini veya başka sözcüklerle kurduğu ilişkiyi gösterir. Hâl değiştiğinde artikel, bazen de ismin kendisi değişir.

Önce aynı ismin dört cümlede nasıl kullanıldığına bakalım. Ardından artikel tablolarını inceleyip her hâli örneklerle çalışabilirsiniz.

Aynı isim, dört farklı görev

• Der Hund schläft. — Köpek uyuyor. Köpek cümlenin öznesidir: Nominativ.
• Ich sehe den Hund. — Köpeği görüyorum. Sehen fiilinin nesnesi Akkusativdedir.
• Ich gebe dem Hund Futter. — Köpeğe mama veriyorum. Mamayı alan köpek Dativdedir.
• Das ist das Halsband des Hundes. — Bu, köpeğin tasması. Köpekle tasması arasındaki ilişki Genitivle gösterilir.

Dört cümlede de sözcük Hund ve dilbilgisel cinsiyeti maskulinumdur. Değişen şey, cümledeki görevi ve buna bağlı olarak kullanılan biçimdir: der Hund → den Hund → dem Hund → des Hundes.

Türkçedeki “-i, -e, -in” adlandırmaları konuyu öğrenirken yardımcı olabilir; ancak iki dilin hâl kullanımı her zaman örtüşmez. Almancada kararı cümledeki görev, fiil veya edat belirler.

Artikeller hâllere göre nasıl değişir?

Tabloları kullanırken önce ismin cinsiyetini ve tekil mi çoğul mu olduğunu belirleyin. Sonra cümlede gereken hâlin satırını bulun. İsimleri sözlük biçimleriyle, yani artikelleriyle öğrenmeniz bu adımı kolaylaştırır.

Ein/eine biçimlerinin çoğulu yoktur. Genel anlamdaki çoğul isim artikelsiz kullanılabilir: Ich lese Bücher. (Kitap okuyorum.) Belirli kitaplardan söz ediyorsanız Ich lese die Bücher. dersiniz. Artikelsiz kullanım için Nullartikel konusuna bakabilirsiniz.

Kein, tekilde ein ile aynı çekim sonlarını alır: kein Mann, keinen Mann, keinem Mann, keines Mannes. Ayrıca çoğul biçimleri de vardır: Nominativ ve Akkusativde keine, Dativde keinen, Genitivde keiner. İyelik artikelleri de tekilde benzer çekim biçimleri kullanır; anlamları ise sahiplik bildirir.

Nominativ: cümlenin öznesi

Nominativ, en sık cümlenin öznesinde kullanılır. Özneyi bulmak için Wer? (Kim?) veya Was? (Ne?) sorusunu cümleye uygun biçimde sorabilirsiniz.

• Der Hund bellt. — Köpek havlıyor. Wer bellt? → Der Hund.
• Das Auto ist schnell. — Araba hızlı. Was ist schnell? → Das Auto.
• Die Kinder spielen. — Çocuklar oynuyor. Burada çoğul özne Nominativdedir.

Özne her zaman bir eylemi yapan kişi değildir; bir durumun içinde olan kişi veya şey de olabilir. Örneğin Der Mann ist müde. (Adam yorgun.) cümlesinde der Mann yine öznedir.

Sein, werden ve bleiben ile özneyi tanımlayan isim de Nominativ olabilir: Das ist ein Hund. (Bu bir köpek.)

Akkusativ: fiilin veya edatın istediği hâl

Akkusativ, sehen (görmek), kaufen (satın almak) ve brauchen (ihtiyaç duymak) gibi fiillerin nesnesinde kullanılır. Bu nesneyi bulmak için Wen? (Kimi?) veya Was? (Neyi?) sorusu yardımcı olur.

• Ich sehe den Hund. — Köpeği görüyorum. Wen sehe ich? → Den Hund.
• Ich kaufe ein Auto. — Bir araba satın alıyorum.
• Ich brauche eine Tasche. — Bir çantaya ihtiyacım var.
• Ich sehe keine Hunde. — Hiç köpek görmüyorum.

Nominativle karşılaştırınca belirli artikellerde yalnızca maskulinum tekil değişir: der → den. Belirsiz ve olumsuz biçimleri de ein → einen, kein → keinen olur. Femininum, neutrum ve çoğul biçimleri bu iki hâlde aynıdır.

Akkusativ yalnızca fiillerle kullanılmaz. Örneğin für ve ohne edatları da Akkusativ ister: Das Geschenk ist für den Mann. (Hediye adam için.)

Dativ: alıcı ve Dativ isteyen yapılar

Dativ, bir şeyin verildiği kişiyi gösterebilir; ayrıca helfen (yardım etmek), danken (teşekkür etmek) ve antworten (cevap vermek) gibi fiillerle kullanılır. Temel yardımcı soru Wem? (Kime?) sorusudur.

• Ich helfe dem Kind. — Çocuğa yardım ediyorum. Wem helfe ich? → Dem Kind.
• Ich danke der Frau. — Kadına teşekkür ediyorum.
• Ich schenke einem Kind ein Buch. — Bir çocuğa kitap hediye ediyorum.
• Ich gebe keinem Hund Süßigkeiten. — Hiçbir köpeğe şeker vermiyorum.

Ich gebe dem Kind das Buch. (Çocuğa kitabı veriyorum.) cümlesinde iki nesne vardır: dem Kind alıcı olduğu için Dativ, das Buch verilen şey olduğu için Akkusativdir.

Dativ isteyen fiilleri örnek cümleyle öğrenin: jemandem helfen, jemandem danken. Daha fazla örnek için Dativ alan fiiller listesini kullanabilirsiniz.

Dativ çoğulda isme gelen -n

Dativ çoğulda belirli artikel den olur; birçok ismin çoğul biçimine ayrıca -n eklenir. İsim zaten -n ile bitiyorsa veya çoğulu -s ile kuruluyorsa ikinci bir -n eklenmez.

• die Hunde → mit den Hunden — köpeklerle
• die Kinder → mit den Kindern — çocuklarla
• die Frauen → mit den Frauen — kadınlarla
• die Autos → mit den Autos — arabalarla

Genitiv: isimler arasındaki ilişki

Genitiv, çoğu zaman sahiplik veya aitlik ilişkisi kurar. Wessen? (Kimin? Neyin?) sorusu bu ilişkiyi bulmanıza yardımcı olur.

• Das ist das Auto meines Vaters. — Bu, babamın arabası.
• Die Tasche der Frau ist blau. — Kadının çantası mavi.
• Die Farbe eines Autos ist wichtig. — Bir arabanın rengi önemlidir.
• Die Bücher der Kinder liegen auf dem Tisch. — Çocukların kitapları masanın üzerinde.

Maskulinum ve neutrum tekilde artikel des veya eines olur; birçok isim de -s/-es alır: des Hundes, des Kindes, eines Autos. Bazı isimlerin çekimi farklıdır: der Student → des Studenten. Femininum ve çoğulda belirli artikel der olur.

Genitiv yazılı dilde sık kullanılır. Günlük konuşmada bazı ilişkiler von + Dativ ile de anlatılabilir: das Auto von meinem Vater. Ancak von yapısı Genitivin her bağlamda bire bir karşılığı değildir.

Edatlar hâl seçimini nasıl etkiler?

Bir isimden önce edat varsa yalnızca fiile bakmanız yetmez. Edat, ardından gelen isim grubunun hâlini de belirler.

• Akkusativ isteyenler: für, ohne, durch. Örnek: für den Mann — adam için.
• Dativ isteyenler: mit, nach, zu. Örnek: mit dem Kind — çocukla.
• Standart yazı dilinde Genitivle kullanılanlar: während, wegen. Örnek: während des Unterrichts — ders sırasında.

Wo? ve Wohin? ayrımı

In, an, auf, unter, über, vor, hinter, neben ve zwischen gibi iki hâlle kullanılabilen edatlarda anlam farkı önemlidir. Yer bildirirken Dativ, bir hedefe yönelmeyi bildirirken Akkusativ kullanılır.

• Ich laufe im Park. — Parkta koşuyorum. Koşmanın gerçekleştiği yer belirtiliyor: in dem Park, Dativ.
• Ich gehe in den Park. — Parkın içine gidiyorum. Park hedef olarak belirtiliyor: Akkusativ.

Hareket olması tek başına Akkusativ anlamına gelmez. İlk örnekte hareket vardır, ama yer ilişkisi Dativle anlatılır. Ayrıca Ich gehe zum Bahnhof. (Tren istasyonuna gidiyorum.) cümlesinde zu edatı Dativ ister: zu dem Bahnhof.

Wo? ve Wohin? yer ve yön sorularıdır; her cümlede doğrudan hâli belirleyen sorular gibi kullanılmamalıdır. Karşılaştırmalı örnekler için Akkusativ ve Dativ farkı konusuna bakabilirsiniz.

Bir cümlede hâli adım adım bulun

1. Özneyi bulun. Kim veya ne hakkında bir şey söyleniyor? Özne Nominativdedir.
2. Fiili inceleyin. Fiil hangi nesneyi ve hangi hâli ister? Örneğin sehen + Akkusativ, helfen + Dativ.
3. Edatı kontrol edin. İsim grubundan önce mit, für, in gibi bir edat var mı? Varsa edatın kullanımına bakın.
4. Uygun biçimi seçin. İsmin cinsiyetini ve sayısını belirleyip gereken hâlin artikelini kullanın; gerekiyorsa ismin sonunu da değiştirin.

Sorular kontrol yapmanıza yardımcı olur, fakat tek başına Türkçe çeviriye bakarak karar vermeyin. Örneğin Ich brauche einen Stift. Türkçeye “Bir kaleme ihtiyacım var.” diye çevrilir; Almanca cümlede brauchen fiili Akkusativ ister.

Kısa alıştırma

Parantezde verilen sözcük veya artikelin uygun biçimini boşluğa yazın. Her cümlede yalnızca belirtilen hâl kullanımını tamamlayın.

1. ___ Hund schläft. (der Hund)
2. Ich sehe ___ Hund. (der Hund)
3. Ich helfe ___ Kind. (das Kind)
4. Das ist die Tasche ___ Frau. (die Frau)
5. Wir spielen mit ___ Kindern. (die Kinder)
6. Ich gehe in ___ Park. (der Park; parkın içine gidiyorum.)
7. Ich laufe in ___ Park. (der Park; parkın içinde koşuyorum.)
8. Ich sehe ___ Hund. (kein)

Cevapları ve kısa açıklamalarını göster

1. Der: özne, Nominativ.
2. den: sehen fiilinin nesnesi, Akkusativ.
3. dem: helfen fiili Dativ ister.
4. der: çantanın kime ait olduğunu gösterir, Genitiv.
5. den: mit edatı Dativ ister; çoğul biçim den Kindern.
6. den: in ile park hedef olarak belirtiliyor, Akkusativ.
7. dem: in ile koşmanın gerçekleştiği yer belirtiliyor, Dativ.
8. keinen: maskulinum tekil Akkusativ.

Sık sorulan sorular

Çalışmaya devam edin

• Artikeller
• İyelik artikelleri
• A1 konuları · A2 konuları · B1 konuları
• Kelime çalışmaları · Almanca öğrenme rehberi